به گزارش «
سراج24» حبیب‌الله عظیمی، معاون کتابخانه ملی ایران درباره واسپاری کتاب به این کتابخانه، بیان داشت: قانون واسپاری در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در دو روش نظیر واسپاری مواد غیرکتابی و کتابی صورت می‌گیرد.
وی اضافه کرد: طبق قانون واسپاری، ناشران موظف هستند تا از انتشارات خود 2 نسخه اثر را به کتابخانه ملی ایران واگذار و یا واسپاری کنند.
عظیمی ادامه داد: واسپاری کتاب توسط ناشران مصوب قانون شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال 1368 است که هم کتابخانه ملی ایران و هم سایر کتابخانه‌ها نظیر کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، مجلس شورای اسلامی، آستان قدس رضوی و آیت‌الله مرعشی شانل این قانون می‌شوند اما واسپاری ناشران به کتابخانه ملی باید حتماً دو نسخه و سایر کتابخانه‌ها یک نسخه کتاب باشد.
وی افزود: سازمان اجراکننده قانون واسپاری رسماً وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و دلیل آن نیز به این امر اختصاص دارد که وقتی ناشری می‌خواهد کتاب را برای اخذ مجوز به این وزارتخانه ارائه دهد، حتماً باید چندین نسخه از آن اثر را به وزارت ارشاد ارائه دهد.
معاون کتابخانه ملی ایران گفت: طبق توافقی که سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی داشته است، نیروهای این کتابخانه در واحد واسپاری وزارت ارشاد مستقر شده‌اند تا تمام نسخه‌های مورد نظر از ناشران اخذ و در میان مراکز مختلف پخش شود.
وی اضافه کرد: قانون دیگری درباره واسپاری وجود دارد که آن به قانون واسپاری آثار غیرمکتوب کتابخانه ملی اختصاص دارد که این واسپاری تنها در کتابخانه ملی ایران صورت می‌گیرد و نه مراکز دیگر؛ این قانون مصوب سال 78 شورای عالی انقلاب فرهنگی است که در این مصوبه آثار غیرمکتوب تعریف شده و تولیدکننده‌های این آثار موظف‌اند تا نسخه‌ای از آثار غیر مکتوب خود را به این کتابخانه واسپاری کنند.
عظیمی ادامه داد: از منابع غیرکتابی می‌توان به انتشارات الکترونیک، کتاب‌های ایبوک، کتاب‌های تصویر ساکن متحرک، کتاب گویا و مواد شفاف همانند میکروفوم، اسلاید و عکس، پوستر و نقشه اشاره کرد.
وی درباره بخش منابع غیرکتابی کتابخانه ملی ایران گفت: هر ماده‌ای به جزء کتاب و نشریه که محمل اطلاعاتی باشد، را می‌توان «منابع غیرکتابی» نامید یعنی هر محمل اطلاعاتی که دارای ارزش اطلاعاتی است، جزو منابع غیرکتابی ببه شمار می‌رود.
معاون کتابخانه ملی گفت: اکنون حدود 70 نوع ماده وجود دارد که جزو منابع غیرکتابی به شمار می‌رود که از جمله آن می‌توان به عکس، پوستر، اسلاید و نوارهای تیپ و نقشه اشاره کرد حتی گزارش و طرح‌های پژوهشی و استانداردها شامل این ماده می‌شوند.
وی اضافه کرد: در تعریف جدید، یکی از ماده‌های منابع غیرکتابی، پایان‌نامه‌ها است، یعنی از دید کتابخانه ملی ایران، پایان‌نامه‌ها یک ماده غیرکتابی محسوب و به عنوان یک ماده اطلاعاتی به شمار می‌روند.
عظیمی ادامه داد: برخی از دانشگاه‌ها به واسپاری پایان‌نامه‌های خود به کتابخانه ملی ایران اهتمام بسیار دارند، اما همه دانشگاه‌ها به این مهم توجه ندارند؛ بدین منظور در اردیبهشت ماه امسال در کمیته فرهنگ و تمدن اسلام و ایران شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب و مؤظف شد تا از آن تاریخ به بعد کلیه مراکز علمی و آموزش عالی، دولتی به ارائه و واسپاری یک نسخه از پایان‌نامه‌های دانشجویان و طلاب به همراه لوح فشرده به سازمان اسناد و کتابخانه ملی قرار بپردازند.
وی افزود: این کتابخانه با وزارت علوم و فناوری و وزارت بهداشت و درمان در تعامل است تا شیوه‌های اجرایی این ماده واحده واسپاری منابع غیرکتابی اعم از پایان‌نامه‌ها را اجرایی و به دانشگاه‌ها ابلاغ کند تا همه دانشگاه‌ها یک نسخه از پایان‌نامه‌های خود را به این کتابخانه ارجاع دهند.
به گفته عظیمی: بخشنامه‌ای در تیر امسال توسط رحیمی، معاون اول رئیس جمهور به همه وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و مؤسسات دولتی و نهادهای انقلابی ابلاغ شد که کلیه دستگاه‌ها موظف‌اند دو نسخه از گزارش پژوهش‌های انجام شده سازمان مربوطه را به کتابخانه ملی ایران ارائه دهند
وی اضافه کرد: حدود 80 هزار و 500 پایان نامه در کتابخانه ملی ایران وجود دارد که این پایان‌نامه‌ها به تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌ها در رشته‌های کارشناسی ارشد و دکترا اختصاص دارد که عمدتاً از دانشگاه آزاد است.
عظیمی ادامه داد: در سال‌های اخیر واسپاری پایان‌نامه‌ها به کتابخانه ملی ایران، الزام قانونی نداشته است به همین منظور تعداد پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانه ملی ایران اندک است اما در آینده نزدیک بر تعداد آنها افزوده خواهد شد
وی بیان کرد: امسال ماهانه به طور متوسط یک هزار و 137 نسخه پایان‌نامه به کتابخانه ملی ایران واسپاری شده است که در بخش واسپاری کتاب ماهانه می‌توان به 10 هزار نسخه اشاره کرد که با توجه به اینکه هر ناشر دو نسخه اثر به این کتابخانه ارائه می‌کند، در مجموع ماهانه حدود 5 هزار عنوان کتاب به کتابخانه ملی ایران واسپاری می‌شود.
عظیمی ادامه داد: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران طبق قانون واسپاری کتاب، سالانه حدود 65 هزار نسخه کتاب از ناشران سراسر کشور دریافت می‌کند.
وی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه با توجه به گرانی کاغذ آیا واسپاری کتاب به کتابخانه ملی کاهش نیافته است، گفت: از 9 ماهه نخست اول سال تاکنون به طور متوسط ماهی 10 هزار نسخه کتاب به این کتابخانه واسپاری شده است که در نهایت 5 هزار عنوان کتاب به شمار می‌رود.
عظیمی عنوان کرد: کتابخانه ملی ایران اکنون نزدیک به 10 هزار پایان‌نامه موجود در این کتابخانه را اسکن و در کتابخانه دیجیتال قرار داده است تا علاقه‌مندان با مراجعه به تالار رقمی بتواند از این پایان‌نامه‌ها استفاده کنند، اما هیچ‌گاه کپی‌برداری از این پایان‌نامه‌ها برای آنها مقدور نخواهد بود بلکه تنها ذخیره‌سازی چندین صفحه امکان‌پذیر است.
وی اضافه کرد: به دلیل آنکه پایان‌نامه‌ها شامل قانون کپی رایت می‌شوند، مخاطبان نمی‌تواند از صفحات پایان‌نامه‌های مربوطه کپی‌برداری کند، همچنین به دلیل اینکه تمام بخش‌های مختلف یک پایان‌نامه در اختیار کاربران قرار نمی‌گیرد، سوء استفاده از پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانه ملی بسیار ضعیف است.
معاون کتابخانه ملی ایران درباره نسخ خطی، گفت: از حدود 35 هزار نسخه خطی موجود در کتابخانه ملی ایران، حدود 30 هزار نسخه را اسکن کرده است که این نسخه‌های خطی با حدود 12 اسکنر، اسکن شده‌اند.
وی اضافه کرد: از حدود 30 هزار نسخه اسکن شده، حدود 18 هزار و 896 نسخه خطی در کتابخانه دیجیتال برای استفاده عموم مردم قابل رؤیت است و باقی مانده نسخه‌های خطی که حدود 5 هزار نسخه هستند در آینده نزدیک اسکن و بر روی سایت دیجیتال قرار می‌گیرند.
عظیمی معتقد است: تا پایان سال جاری حدود 30 هزار نسخه از نسخ خطی کتابخانه ملی ایران بر روی کتابخانه دیجیتال این کتابخانه برای استفاده عموم علاقمندان قرار می‌گیرد.
وی ادامه داد: بعد از اتمام اسکن نسخه‌های خطی کتابخانه ملی سریع به اسکن پایان نامه‌های موجود در این کتابخانه خواهد پرداخت چرا که حدود 10 هزار پایان نامه اسکن و بر روی سایت قرار گرفته که به دلیل درگیر بودن تنها یک دستگاه اسکنر برای اسکن این منابع بعد از اسکن نسخه‌های خطی پایان نامه‌ها اسکن می‌شوند.
عظیمی عنوان کرد: کاربران کتابخانه ملی ایران برای ادامه تحصیلات تکمیلی به مطالعه اسکن‌های پایان‌نامه‌ها بیشتر از سایر موارد، توجه دارند به همین منظور کتابخانه ملی در اسرع وقت پایان‌نامه‌های موجود و واسپاری شده را اسکن و در سایت دیجیتال قرار می‌دهد.
معاون کتابخانه ملی درباره عکس‌های آرشیوی کتابخانه ملی ایران، گفت: بالغ بر 44 هزار عکس در کتابخانه ملی ایران موجود است که عمدتاً این عکس‌ها به دوره قاجار مربوط می‌شوند که اکنون همه این تصاویر بر روی سایت دیجیتال این کتابخانه قرار دارند و علاقمندان می‌توانند برای مشاهده این عکس‌ها به آدرس اینترنتی www.dl.nli.ir مراجعه کنند.
وی اضافه کرد: یکی از برنامه‌های کتابخانه ملی ایران، گسترش، تکمیل و روزآمدسازی کتابخانه دیجیتال است، چرا که این کتابخانه در تلاش است آثاری که جزو قانون کپی‌رایت محسوب نمی‌شوند را کپی و بر روی این سایت قرار دهد که از جمله آن می‌توان به نسخ خطی و نسخه‌های قدیمی با موضوع ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی اشاره کرد.
عظیمی ادامه داد: به دلیل آنکه پایان‌نامه ها جزو قانون کپی‌رایت محسوب می‌شوند، تنها این آثار برای رویت علاقمندان بر روی سایت دیجیتال کتابخانه ملی قرار می‌گیرند و امکان ذخیره‌سازی همه صفحات آن امکان‌پذیر نیست.
وی درباره مرکز ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی کتابخانه ملی، عنوان کرد: ساختمان ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی کتابخانه ملی ایران از ساختمان اصلی این کتابخانه جدا است؛ در این مرکز کتاب‌هایی با موضوع اسلام و ایران با زبان‌هایی نظیر انگلیسی، روسی، آلمانی، فرانسه، ایتالیا و زبان‌های رایج دنیا جمع‌‌آوری و حفاظت می‌شوند.
معاون کتابخانه ملی ایران درباره مبادله و اهدای کتاب به خارج از کشور گفت: یکی از بخش‌های فعال کتابخانه ملی ایران، بخش مبادله و اهدای کتاب به خارج از کشور است چرا که برخی از آثار ایرانیان به مراکز ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی کتابخانه‌های دنیا ارسال می‌شود.
وی اضافه کرد: مبادله کتاب به این صورت است که لیست کتاب‌های قابل اهدا توسط کتابخانه ملی به سایر کتابخانه‌ها ارسال می‌شود و آنها پس از مشاهده عناوین (منابع فارسی و عربی) به انتخاب اثر مورد نیاز خود پرداخته و سپس این کتابخانه آثار مورد نیاز را به صورت رایگان برای آنها ارسال می‌کند.
عظیمی ادامه داد: در 9 ماهه امسال 672کتاب به خارج از کشور ارسال شده است که به دلیل انتخاب آثار توسط کتابخانه‌های مختلف در سراسر جهان تعداد آنها اندک است که در این راستا 303 منابع غیر کتابی نظیر نشریه نیز به سایر کشورها ارسال شده است که از این کتابخانه‌ها می‌توان به کتابخانه کنگره آمریکا، کتابخانه ملی و فرهنگستان علوم کشور روسیه، دانشگاه هله در آلمان، کتابخانه ملی اسپانیا، انجمن فروغ و مکتب آزاد کشور هند، کتابخانه‌های ملی کره جنوبی، ژاپن، آذربایجان و تاجیکستان اشاره کرد.
وی افزود: در کتابخانه کنگره آمریکا بخشی با عنوان خاورشناسی و ایران‌شناسی وجود دارد که همه آثار موجود در این بخش به کتاب‌هایی با زبان فارسی اختصاص دارد به نوعی این کتابخانه به عنوان یک کتابخانه غنی کتاب‌های فارسی به شمار می‌رود و تلاش دارد کتاب‌هایی که به زبان فارسی در ایران منتشر می‌شوند ولو اینکه برای قدیم باشند، را جمع‌اوری و محافظت کنند.
معاون کتابخانه ملی ایران در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه آیا تحریم‌ها در مبادله و اهدای کتاب به سایر کشورها تأثیرگذار نبوده است، گفت: کتابخانه ملی ایران مرکز خوبی برای دور بودن از سیاست است یعنی این کتابخانه به دور از حساسیت سیاسی به مباحث علمی و مبادله منابع توجه بسیار دارد.
وی درباره این سؤال که کتاب‌های مبادله‌ای چگونه در دسترس کتابخانه ملی جهان قرار می‌گیرد، بیان کرد: منابع کتاب‌های مبادله‌ای از چند کانال و مسیر تهیه می‌شوند یعنی برخی از ناشران عناوین خاصی از کتاب‌های خود را در اختیار کتابخانه ملی ایران قرار می‌دهند که ما نیز آن را به صورت مبادله‌ای در اختیار سایر کشورها قرار می‌دهیم.
عظیمی ادامه داد: از میان نشریه‌های پر طرفدار در طرح مبادله‌ای، می‌توان به نشریه «گردشگری» و دیگری «ایران اینترنشنال» اشاره کرد که تعداد بسیاری از این نشریات در اختیار کتابخانه ملی و این کتابخانه نیز به سایر کتابخانه‌های جهان ارسال می‌کند.
معاون کتابخانه ملی ایران با بیان اینکه این کتابخانه دربردارنده حدود 60 هزار جلد کتاب ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی است، گفت: در این کتابخانه 3 هزار و 500 پایان‌نامه در بحث ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی وجود دارد که توسط سایر کشورها درباره ایران و اسلام به نگارش درآمده‌اند.
وی اضافه کرد: کتابخانه ملی ایران دارای 7 هزار جلد نشریه است که این نشریات نیز عمدتاً به زبان لاتین در رابطه با ایران و اسلام نوشته شده و در کتابخانه ملی ایران نگهداری می‌شوند.
عظیمی ادامه داد: خرید کتاب توسط کتابخانه ملی ایران امری قانونی نیست به همین منظور از کتاب‌هایی که به این کتابخانه اهداء می‌شوند، منابع کتابخانه را غنی و سپس الباقی آثار اهدایی را به سایر کتابخانه‌ها ارجاع می‌دهیم.
وی افزود: برخی از ناشران و مؤسسات داخل کشور همانند مؤسسات شیعه‌شناسی و مذهبی برای انتشار آثارشان در خارج از کشور، نسخه‌هایی از اثارشان را به این کتابخانه ارائه و در طرح مبادله‌ای و اهداء کتاب، این آثار به کتابخانه‌های سایر کشورها ارسال می‌شود.
عظیمی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه آیا افرادی که کتابخانه و یا کتاب‌های خود را به کتابخانه ملی اهداء می‌کنند، تشویق و یا حمایت مالی می‌شوند، گفت: متأسفانه از لحاظ مادی اهداکنندگان کتاب را نمی‌توانیم مورد حمایت قرار دهیم چراکه مجوزی در این راستا وجود ندارد.
وی اضافه کرد: کسانی که اهداکننده کتاب و یا کتابخانه شخصی خود به کتابخانه ملی هستند، نام آنها در کتاب اهداگران به ثبت خواهد رسید حتی کتابخانه‌های شخصی به نام شخص مورد نظر و یا خانواده او، در کتابخانه ملی ایران به ثبت خواهد رسید.
به گفته عظیمی، کتابخانه ملی ایران سالیانه از اهداگران کتاب به این کتابخانه تجلیل به عمل می‌آورد حتی برای مجموعه نسخ و یا کتاب‌های نفیس، مراسم رونمایی با حضور اهداکننده اثر برپا می‌شود.
معاون کتابخانه ملی ایران درباره این سوال که آیا این کتابخانه به ارائه موضوعات پایان‌نامه‌ها به مراکز تحقیقی و پژوهشی نیز اهتمام دارد، گفت: برخی از اوقات موضوعات مورد نیاز کتابخانه ملی چه در بخش اسناد و چه در بخش کتابخانه اعلام و در اختیار پژوهشگران قرار می‌گیرد.
وی اضافه کرد: دانشجویان تحصیلات عالیه به این مهم توجه کنند که اگر هر پایان‌نامه‌ای مرتبط با کتابخانه ملی و یا اسناد ملی باشد و به این سازمان ارائه کنند و شورای پژوهشی کتابخانه ملی ایران نیز آن را مورد تائید قرار دهد، قطعاً پایان‌نامه فوق در مسیر حمایت مالی قرار می‌گیرد.
عظیمی عنوان کرد: کتابخانه ملی ایران در انتخاب موضوع پایان‌نامه به عنوان مشاور علمی به دانشجویان به ارائه کمک می‌پردازد یعنی دانشجویان برای موضوعات پایان‌نامه‌ای با مشاوران و هیأت علمی کتابخانه ملی مشورت می‌کنند حتی این کتابخانه دارای 19 هیأت علمی به جزء کتابداران مرجع است که به ارائه مشاوره به کاربران می‌پردازند.
